HSS-G Taşlanmış Metal Matkap Ucu (DIN 338)
HSS-G taşlanmış metal matkap ucu, yüksek hız çeliğinden üretilip kanal ve kesici ağızları taşlanarak şekillendirilmiş, DIN 338 kısa seri ölçülerinde silindirik saplı matkap ucudur. Yapı çeliği, döküm, alüminyum, bakır ve plastik delmek için kullanılır; hem ev kullanıcısının hem atölye ustasının temel ucudur.
- Malzeme
- Yüksek hız çeliği (HSS), taşlanmış
- Standart
- DIN 338 (kısa seri, iş matkabı)
- Uç açısı
- 118° veya 135° çapraz bilenmiş
Metal matkap uçları arasında en çok satılan grup, taşlanmış HSS uçlardır. Ucun adındaki G harfi Almanca geschliffen yani taşlanmış kelimesinden gelir: kanallar sertleştirilmiş çelik çubuğa taşlama ile açılır, bu sayede ölçü hassasiyeti ve yüzey kalitesi haddelenmiş uçlara göre belirgin biçimde yüksektir.
DIN 338, iş matkabı olarak bilinen kısa seri uçların boy ve kanal uzunluklarını tanımlar. Sütunlu matkapta, akülü vidalamada ve darbe kapalıyken darbeli matkapta rahatça kullanılan bu boy, eğilme riskinin düşük olması nedeniyle genel amaçlı delmede ilk tercihtir.
Teknik özellikler
| Malzeme | Yüksek hız çeliği (HSS), taşlanmış |
|---|---|
| Standart | DIN 338 (kısa seri, iş matkabı) |
| Uç açısı | 118° veya 135° çapraz bilenmiş |
| Sap | Silindirik; büyük çaplarda redüksiyonlu |
| Yüzey | Parlak veya buhar menevişli |
| Uygun malzeme | Çekme dayanımı yaklaşık 900 N/mm²'ye kadar çelik, döküm, demir dışı metaller |
| Tipik çap aralığı | 1-13 mm (redüksiyonlu sapta daha büyük) |
Değerler bu ürün tipinde yaygın görülen genel özelliklerdir; satın alacağınız ürünün etiket ve kataloğunu kontrol edin.
Hangi Malzemelerde Kullanılır?
HSS-G uç, sertliği yaklaşık 900 N/mm² çekme dayanımına kadar olan malzemelerde verimli çalışır. Bu sınıfa günlük işlerde karşılaşılan malzemelerin büyük kısmı girer:
- S235, S275 gibi yapı çelikleri, profil, lama ve sac
- Gri döküm ve sfero döküm parçalar
- Alüminyum, pirinç, bakır ve bronz
- Pleksiglas, PVC, polietilen gibi plastikler ve ahşap
Paslanmaz çelik, ıslah edilmiş çelik ve takım çeliği gibi sert ya da işlenirken sertleşen malzemelerde HSS-G uç hızla körelir. Bu malzemeler için kobaltlı uçlara geçmek daha doğrudur.
Taşlanmış ve Haddelenmiş Uç Arasındaki Fark
Piyasada aynı görünen uçların bir kısmı haddeleme (HSS-R) yöntemiyle üretilir. Haddelenmiş uçlarda yüzey genellikle siyah oksitli görünür ve kanal profili daha az hassastır. Taşlanmış uçlarda ise yüzey parlak veya buhar menevişli altın-kahve tonundadır.
| Özellik | HSS-R (haddelenmiş) | HSS-G (taşlanmış) |
|---|---|---|
| Üretim | Sıcak haddeleme | Sertleştirme sonrası taşlama |
| Ölçü hassasiyeti | Orta | Yüksek |
| Uygun kullanım | Hafif ev işleri | Atölye ve sanayi |
Kaliteli HSS-G uçların büyük kısmında 135 derecelik çapraz bilenmiş (split point) uç bulunur. Bu geometri ucun yüzeyde kaymadan merkezlenmesini sağlar ve çoğu durumda nokta vurma ihtiyacını azaltır.
Doğru Çap ve Uç Seçimi
Seçimde önce delinecek deliğin amacını belirleyin. Cıvata geçişi için açılan deliklerde vida çapından biraz büyük, kılavuz çekilecek deliklerde ise diş dibi çapına uygun ölçü seçilir. M6 kılavuz için 5,0 mm, M8 için 6,8 mm, M10 için 8,5 mm uç standart değerlerdir.
Sık kullanılan çaplar 3, 4, 5, 6, 8 ve 10 mm'dir; bu ölçüler setlerde de bulunsa tek tek yedeklemek mantıklıdır çünkü ilk körelen uçlar genellikle bunlardır. Çapı 13 mm'yi geçen uçlarda sap çoğu zaman inceltilmiş (redüksiyonlu) olur, böylece 13 mm mandrenli makinelere takılabilir.
Devir, Baskı ve Soğutma
HSS uçların ömrünü belirleyen en önemli etken devir sayısıdır. Kesme hızı çelikte yaklaşık 25-30 m/dk kabul edilir ve devir n = (kesme hızı × 1000) / (π × çap) formülüyle bulunur. Bu hesapla 5 mm uç için çelikte yaklaşık 1600-1900 d/dk, 10 mm uç için 800-950 d/dk uygundur. Alüminyumda devir iki-üç katına çıkarılabilir.
Çelikte kesme yağı veya bor yağı emülsiyonu kullanmak ucun ısınmasını önler. Talaşın düzenli spiral halinde çıkması doğru parametrenin işaretidir; toz halinde talaş ve mavi renk dönüşümü ise devrin fazla, baskının az olduğunu gösterir.
Bileme ve Saklama
Körelmiş HSS-G uç atılmak zorunda değildir. Bileme makinesinde veya ince taneli zımpara taşında 118 ya da 135 derecelik açı korunarak yeniden bilenebilir. Elde bilemede iki kesici ağzın eşit uzunlukta olması şarttır; aksi halde delik büyük çıkar.
Uçları birbirine çarpacak şekilde kutuda gelişigüzel saklamak ağızları çentikler. Çap sırasına göre yuvalı kutu veya stand kullanın, nemli ortamda ince bir yağ filmi bırakın.
Körelmiş Ucu Nasıl Anlarsınız?
Ucun körelmesi genellikle aniden değil, kademeli olarak hissedilir. Aşağıdaki belirtilerden biri görülüyorsa uç bilenmeli veya değiştirilmelidir:
- Aynı delik için eskisine göre çok daha fazla baskı gerekiyorsa
- Talaş spiral yerine kırık parçalar veya toz şeklinde çıkıyorsa
- Delik ağzında belirgin çapak ve çıkış tarafında yırtılma oluşuyorsa
- Uç ucunda parlak, yuvarlanmış bir kenar ya da mavi renk dönüşümü görülüyorsa
- Delme sırasında makine sesi tizleşip titreşim artıyorsa
Körelmiş uçla devam etmek hem makineyi zorlar hem de delik çapını büyütür. Kesici kenarlardan biri kırılmışsa bileme ile kırık bölge tamamen alınmalıdır.
Çelikte HSS-G uç için yaklaşık devir değerleri (kesme hızı 25-30 m/dk)
| Uç çapı | Yaklaşık devir (d/dk) |
|---|---|
| 3 mm | 2650-3200 |
| 5 mm | 1600-1900 |
| 6 mm | 1300-1600 |
| 8 mm | 1000-1200 |
| 10 mm | 800-950 |
| 13 mm | 600-750 |
Uzman ipuçları
- 8 mm üzeri deliklerde önce 3-4 mm pilot delik açın; ucun ortasındaki kesmeyen gövde bölgesinin direnci azalır.
- İnce sacda ucun son anda sacı yakalayıp çevirmemesi için parçayı mengene veya işkenceyle sabitleyin.
- Uç çıkarken çapak bırakıyorsa delik ağzını havşa ucuyla hafifçe temizleyin.
- Uzun süreli seri delme işlerinde bor yağı emülsiyonunu fırça ile sürekli uygulayın.
Sık yapılan hatalar
- Paslanmaz çeliği HSS-G uçla delmeye çalışmak: malzeme işlenirken sertleşir ve uç birkaç saniyede körelir.
- Yüksek devirde hafif baskı uygulamak: uç kesmek yerine sürtünür, ısınır ve meneviş rengi değişip sertliğini kaybeder.
- Darbeli matkabı darbe modunda bırakmak: metal deliminde darbe kesici ağızları kırar.
Güvenlik
- Delme sırasında koruyucu gözlük takın; sıcak talaş göze kaçabilir.
- Elde tutulan küçük parçaları delmeyin, uç sıkıştığında parça elinizde döner.
- Spiral talaşları çıplak elle çekmeyin; kenarları jilet gibi keskindir.
HSS-G Taşlanmış Metal Matkap Ucu (DIN 338) hakkında sık sorulanlar
HSS-G uç ile HSS-Co uç arasındaki fark nedir?
HSS-G uç ile beton delinir mi?
Altın renkli uçların hepsi titanyum kaplı mıdır?
135 derece uç açısının avantajı nedir?
DIN 338 ile DIN 340 arasındaki fark nedir?
HSS-G Taşlanmış Metal Matkap Ucu (DIN 338) nereden alınır?
Bulunduğunuz ildeki hırdavatçı ve nalburları listeleyin ya da teklif isteyin.