Kırık Cıvata Nasıl Çıkarılır?

Paslı veya aşırı sıkılmış bir cıvatanın sökülürken kopması, motor bloğu, egzoz manifoldu, bahçe makinesi ve makine gövdelerinde sık karşılaşılan bir sorundur. Kırık parça gövdenin içinde kaldığında doğru teknikle çıkarılmazsa dişler tamamen bozulabilir.

Bu rehber, kırık cıvatanın konumuna göre en az zarar veren yöntemden başlayarak adım adım çıkarma sürecini anlatır.

Adım adım uygulama

1. Pas sökücü uygulayın ve bekleyin

   Kırık cıvatanın etrafına bol pas sökücü sprey sıkın ve en az 15-30 dakika, mümkünse daha uzun bekleyin. Birkaç kez tekrar uygulamak paslı dişlerin gevşemesine yardımcı olur.

2. Dışarıda kalan uç varsa tutun

   Cıvatanın birkaç milimetresi dışarıdaysa kilitli pense ile sıkıca kavrayıp yavaşça sökme yönünde çevirin. Yeterli boy varsa iki somunu birbirine kontra sıkarak alttaki somunla çevirebilirsiniz. Uygun ve güvenli bir parçada, kırık uç üzerine bir somun kaynatmak da etkili bir yöntemdir; kaynak ısısı ayrıca pası gevşetir.

3. Kırık yüzeyi düzeltin ve merkezi işaretleyin

   Cıvata yüzeyle aynı seviyede veya içerideyse kırık yüzeyi küçük bir eğe veya taşlama kalemiyle düzleştirin. Nokta zımbasıyla tam merkeze derin bir işaret vurun. Merkezden kaçan delik gövdenin dişlerine zarar verir; bu adım işin en kritik kısmıdır.

4. Pilot delik açın

   Küçük çaplı bir uçla (örneğin M8 cıvata için 2,5-3 mm) cıvata eksenine paralel bir pilot delik açın. Düşük devir ve kesme yağı kullanın. Mümkünse sol helisli matkap ucuyla ve matkap ters yönde çalışırken delin; uç tutunduğunda cıvata kendiliğinden dışarı dönebilir.

5. Deliği ekstraktöre göre genişletin

   Ekstraktör setindeki tabloya göre cıvata çapına uygun delik çapına kademeli olarak genişletin. Delik, cıvatanın diş dibi çapından belirgin şekilde küçük kalmalıdır; aksi hâlde gövdedeki dişler zarar görür.

6. Ekstraktörü çevirin

   Ekstraktörü deliğe yerleştirip çekiçle hafifçe oturtun. Kılavuz kolu veya anahtarla ters yönde, yavaş ve kontrollü kuvvetle çevirin. Ekstraktör sert ve kırılgan olduğu için ani ve aşırı kuvvetten kaçının; direnç çok yüksekse tekrar pas sökücü uygulayıp bekleyin.

7. Gerekirse dişi yenileyin

   Cıvata çıkmazsa ve parça uygunsa cıvata, diş dibi çapına yakın bir uçla tamamen delinir, kalan diş kabukları sivri bir aletle alınır ve aynı ölçüde kılavuzla diş yenilenir. Dişler bozulduysa diş tamir yayı (helicoil tipi) ile orijinal ölçüye dönmek mümkündür.

Isı Kullanmak Ne Zaman Uygun?

Gövdeyi kırık cıvatanın çevresinden ısıtmak, gövdenin genleşmesini sağlayarak pas bağını çözer. Bu yöntem çelik ve dökme demir parçalarda etkilidir. Ancak yakıt hattı, yağ, kauçuk conta, plastik parça ve elektrik kablolarının yakınında açık alev kullanılmamalıdır. Alüminyum gövdelerde aşırı ısı malzemeyi zayıflatabilir; kontrollü ve sınırlı ısıtma yapılmalıdır.

Ekstraktör Kırılırsa

civata-sokucu" class="il">Ekstraktör sertleştirilmiş çelikten yapıldığı için içeride kırılması sorunu büyütür; normal matkap ucuyla delinemez. Bu durumda karbür uçlar, elmas kalemler veya elektro-erozyon (EDM) gibi atölye yöntemleri gerekir. Bu yüzden ekstraktör çevirirken aşırı kuvvet uygulamayın ve gerekirse işi bir makine atölyesine götürün.

Cıvatanın Kopmasını Önlemek

Kırık cıvatayla uğraşmamanın en iyi yolu kopmayı önlemektir. Paslı cıvataları sökerken önce pas sökücü uygulayıp beklemek, ilk hareketi sıkma yönünde çok az vererek pas bağını kırmak ve sonra sökme yönüne geçmek işe yarar. Ani ve sarsıntılı kuvvet yerine sabit kuvvet uygulayın. Cıvata yaylanır gibi esniyorsa ve dönmüyorsa durun, daha fazla pas sökücü ve ısı uygulayın. Altıköşe cıvatalarda yıldız veya altı köşeli lokma kullanmak cıvata başının yuvarlaklaşmasını engeller.