Kılavuz ile Diş Nasıl Açılır?
Kılavuzla diş açmak için önce tablodaki diş açma matkap çapıyla delik açın (M6 için 5 mm, M8 için 6,8 mm, M10 için 8,5 mm), deliğin ağzına havşa açın, kılavuzu kılavuz koluna takıp deliğe dik yerleştirin ve kesme yağıyla birlikte her 1-2 turda yarım tur geri alarak çevirin. El kılavuz setlerinde ön, orta ve son kılavuz sırayla kullanılır.
Kılavuz, metal veya plastik bir parçada açılmış deliğin içine iç diş (somun dişi) açan kesici takımdır. Bozulmuş bir dişi yenilemek, sac veya profile cıvata bağlantısı yapmak ya da kırık cıvata çıkarıldıktan sonra deliği eski hâline getirmek için kullanılır.
Diş açmanın başarısı doğru matkap çapına, kılavuzun deliğe dik tutulmasına ve talaşın düzenli kırılmasına bağlıdır. Bu rehber el kılavuzlarıyla metrik diş açmayı anlatır.
Gerekli aletler
- Kılavuz seti (ön, orta, son veya tek geçişli makine kılavuzu)
- Kılavuz kolu (T tipi veya ayarlı)
- Matkap ve HSS matkap uçları
- Havşa ucu
- Nokta zımbası ve çekiç
- Mengene
- Gönye
Gerekli malzemeler
- Kesme yağı (diş açma yağı)
- Temiz bez
- Fırça (talaş temizliği için)
Başlamadan önce güvenlik
- Kırılan kılavuz parçaları keskindir; çıkarırken gözlük ve eldiven kullanın.
- Matkapla delik açarken parçayı elle tutmayın, mengeneye bağlayın.
Adım adım uygulama
Doğru matkap çapını seçin
Metrik kaba dişlerde diş açma matkap çapı yaklaşık olarak nominal çaptan diş adımının çıkarılmasıyla bulunur: M6x1 için 5,0 mm, M8x1,25 için 6,8 mm, M10x1,5 için 8,5 mm, M12x1,75 için 10,2 mm. İnce dişlerde de aynı kural geçerlidir: M10x1,25 için 8,75 mm. Kılavuz setinin ambalajında genellikle bu değerler yazar.
Parçayı sabitleyin ve işaretleyin
Parçayı mengeneye sıkıca bağlayın. Delik merkezini nokta zımbasıyla işaretleyin. Mümkünse sütun matkap kullanarak deliği yüzeye dik açın; eğri delik eğri diş demektir.
Deliği açın ve havşalayın
Seçtiğiniz çapta deliği kesme yağı kullanarak açın. Kör deliklerde, açılacak diş boyundan daha derin delin; kılavuzun ucundaki konik kısım tam diş açmaz. Deliğin ağzına hafif bir havşa açın; havşa kılavuzun merkezlenmesini kolaylaştırır ve diş ağzında çapak oluşmasını önler.
Ön kılavuzu yerleştirin
Üçlü el kılavuz setlerinde ilk kılavuz (genellikle saplı kısmında bir halka bulunan) en uzun konik uca sahiptir ve işi başlatır. Kılavuzu kola takın, deliğe yerleştirin ve gönye ile iki yönden dikliğini kontrol edin.
Kesme yağıyla çevirin
Kılavuza ve deliğe kesme yağı sürün. Kolu iki elle, eşit kuvvetle ve hafif bastırarak saat yönünde çevirin. Kılavuz dişlere girmeye başladığında bastırmayı bırakın; kılavuz kendi dişiyle ilerler.
Talaşı kırın
Her bir veya iki tam turda yaklaşık yarım tur geri çevirin. Bu hareket talaşı kırar ve kılavuzun sıkışmasını önler. Sertleşen ve zorlanan noktada zorlamayın; geri çevirin, talaşı temizleyin ve yağlayarak devam edin.
Orta ve son kılavuzu geçirin
Ön kılavuzu çıkardıktan sonra orta ve son kılavuzu aynı yöntemle geçirin. Kör deliklerde son kılavuz, diş dibe kadar tam açılmasını sağlar. Kılavuzu dipte zorlamayın; dibe vurduğunu hissettiğinizde durun.
Temizleyin ve kontrol edin
Deliği fırçalayarak ve üfleyerek talaştan arındırın. Uygun cıvatayı elle takarak dişi kontrol edin; cıvata zorlanmadan ve sallanmadan ilerlemelidir.
Metrik Diş Açma Matkap Tablosu
| Diş | Adım (mm) | Matkap çapı (mm) |
|---|---|---|
| M3 | 0,5 | 2,5 |
| M4 | 0,7 | 3,3 |
| M5 | 0,8 | 4,2 |
| M6 | 1,0 | 5,0 |
| M8 | 1,25 | 6,8 |
| M10 | 1,5 | 8,5 |
| M12 | 1,75 | 10,2 |
| M16 | 2,0 | 14,0 |
El Kılavuzu ve Makine Kılavuzu Farkı
El kılavuz setleri genellikle üç parçadan oluşur ve kesme yükünü üç kılavuza böler; bu sayede elle çevirmek kolaylaşır ve kılavuz kırılma riski azalır. Makine kılavuzları tek geçişte tam diş açar; matkap veya diş açma makinesinde, sabit devirde kullanılır. Spiral oluklu makine kılavuzları talaşı yukarı atarak kör deliklerde, ucu taşlanmış (helis uçlu) kılavuzlar talaşı ileri iterek boydan boya deliklerde avantajlıdır.
Malzemeye Göre İpuçları
- Yumuşak çelik: Kesme yağı ile rahat açılır.
- Paslanmaz çelik: Malzeme yapışkan ve sertleşmeye yatkındır; kobaltlı kılavuz, bol yağ ve sık talaş kırma gerekir.
- Alüminyum: Talaş kılavuza yapışabilir; alüminyuma uygun yağ veya ispirto karışımı kullanılır.
- Dökme demir: Toz hâlinde talaş çıkar, genellikle kuru veya hafif yağla açılır.
- İnce sac: Sac kalınlığı en az bir-iki diş adımı kadar olmalıdır; daha incede perçin somun veya kaynak somun kullanmak daha sağlamdır.
İpuçları
- Kılavuzu dik başlatmak için ilk birkaç turda gönye ile iki farklı yönden kontrol edin.
- Kılavuz kolunu tek elle ve kenarından çevirmek kılavuza yan kuvvet bindirir; iki elle ortadan çevirin.
- Kılavuz ve paftaları kullandıktan sonra temizleyip yağlayarak kutusunda saklayın.
- Derin deliklerde kılavuzu birkaç kez tamamen çıkarıp talaşı temizlemek kılavuz kırılmasını önler.
Sık yapılan hatalar
- Tablodan küçük matkap çapı kullanmak: kılavuz sıkışır ve kırılır.
- Talaş kırmadan sürekli tek yöne çevirmek.
- Kör delikte kılavuzu dibe vurduktan sonra zorlamak.