Saat Tipi Derinlik Komparatörü (Taban Plakalı)

Derinlik komparatörü, normal bir komparatör saatin milinin, bir taban plakasından dik olarak geçecek şekilde yerleştirilmesiyle oluşur. Taban referans yüzeye oturur, mil delik ya da kanalın dibine uzanır ve derinlik kadranda okunur.

Bu alet özellikle seri üretimde, aynı derinlikteki yüzlerce parçayı hızlıca kontrol etmek için kullanılır. İbre belirli bir tolerans bölgesinin içinde mi dışında mı diye bakmak yeterli olduğu için operatörün okuma ve yorumlama süresi kısalır.

Teknik özellikler

Değerler bu ürün tipinde yaygın görülen genel özelliklerdir; satın alacağınız ürünün etiket ve kataloğunu kontrol edin.

Nasıl Çalışır

Alet bir ayar mastarı ya da yüzey tablasında sıfırlanır. Ardından taban ölçülen parçanın yüzeyine oturtulur ve mil derinliğe doğru uzanır. Kadranda okunan değer, referanstan sapmayı veya doğrudan derinliği gösterir.

• Kadran sıfırı bir bilinen ölçüye ayarlanır.
• Toleransı gösteren kırmızı işaretçiler, parçanın uygun olup olmadığını hızlı gösterir.
• Uzatma milleri, derin deliklere ulaşmayı sağlar.

Çubuğun ucu genellikle küresel bir yapıya sahiptir; dar ve kör deliklerde bu uç, delik tabanına tek noktadan değerek ölçüm yapar.

Taban Plakasının Rolü

Taban plakasının düzlüğü ve genişliği ölçümü doğrudan etkiler. Dar tabanlı modeller küçük deliklerde kullanılır ancak eğilmeye müsaittir. Geniş tabanlı modeller ise daha stabil okuma sağlar.

Taban Altı Kirliliği

Taban ile parça arasına giren bir talaş ya da yağ filmi, derinliği küçük gösterir. Her ölçümden önce hem tabanı hem parça yüzeyini silin.

Tabanın yüzeye tam oturduğundan emin olmak için hafifçe bastırıp sallayın; sallanma varsa parça yüzeyi düz değildir ya da taban altında kirlilik vardır.

Hangi İşlerde Tercih Edilir

Saat tipi derinlik ölçer, derinlik mikrometresinin yavaş, kumpas çubuğunun ise yetersiz kaldığı noktada devreye girer.

• Motor blok ve silindir kapağında delik derinliği kontrolü.
• Kalıpta cep ve kanal derinliği doğrulaması.
• Basamaklı mil ve yuva yüksekliğinin seri ölçümü.
• Fren diski ve balata kalınlığı kontrolü.

Her iş için uygun uç ve uzatma seçilmelidir. Yanlış uç, ölçülen yüzeyin yanlış noktasına temas ederek hatalı sonuç verir.

Doğrulama ve Bakım

Aleti vardiya başında ayar mastarıyla doğrulayın. Sıfır kaymışsa kadranı yeniden ayarlayın. Mil hareketi takılıyorsa mili sökmeyin; kuru bez ve hava ile temizleyin, düzelmezse servise gönderin.

Seri Kontrolde Verimli Kullanım

Derinlik komparatörünün asıl avantajı, ibre konumuna bakarak anında geçti-kaldı kararı verebilmektir. Bunun için kadran üzerindeki tolerans işaretçileri parçanın alt ve üst sınırına ayarlanır.

1. Ayar mastarında saati sıfırlayın.
2. Alt ve üst tolerans işaretçilerini nominal değerin etrafına yerleştirin.
3. Her parçayı tek harekette ölçün; ibre iki işaretçi arasındaysa parça uygundur.
4. İbre dışarıdaysa parçayı ayırıp ayrıca ölçün.

Saatin sıfırı vardiya içinde zamanla kayabileceğinden, her yüz ya da iki yüz parçada bir mastarla doğrulama yapmak iyi bir uygulamadır. Ayrıca ölçüm yapan operatörün tabanı daima aynı kuvvetle bastırması önemlidir; çok sert basmak taban ile parça arasındaki küçük esnemeyi değiştirir.

Uç Seçimi

Derinlik komparatöründe uç şekli ölçüm sonucunu doğrudan etkiler. Küresel uç, dar ve yuvarlak tabanlı kanallarda tek noktadan temas eder. Düz uç ise geniş ve düz tabanlı kanalda daha kararlı okuma verir. Köşesi yuvarlatılmış bir deliğin dibini ölçerken küresel ucu seçmek, uç yarıçapının delik tabanındaki yuvarlatma ile çakışmasını azaltır.

• Çok dar kanalda ince çubuk uç kullanın.
• Kalın tabanda geniş yüzeyli uç tercih edin.
• Uç değiştirdikten sonra sıfırı mutlaka yeniden ayarlayın.

Kısa Not

Saat kadranının tolerans işaretçilerini vardiya başında ayarladıktan sonra vidalarını hafifçe sıkın; titreşim işaretçileri kaydırabilir.

Derinlik ölçüm yöntemlerinin karşılaştırması