Kumpas Nasıl Okunur?

Kumpas, şerit metrenin yetmediği hassas ölçümler için kullanılır: cıvata çapı, boru dış ve iç çapı, delik derinliği, sac kalınlığı ve rulman ölçüsü gibi. Doğru okunduğunda 0,02-0,05 mm hassasiyet sağlar. Verniyer okuma ilk bakışta karışık görünse de mantığı bir kez öğrenildiğinde birkaç saniyede yapılır.

Bu rehberde verniyeli (analog), saatli ve dijital kumpasların okunmasını, iç-dış-derinlik ölçümünü ve doğru ölçüm alışkanlıklarını anlatıyoruz.

Adım adım uygulama

1. Kumpasın parçalarını tanıyın

   Kumpasta sabit ana cetvel, üzerinde kayan sürgü (verniyer bölümü), dış ölçü çeneleri (altta büyük), iç ölçü çeneleri (üstte küçük) ve sürgüyle birlikte uzayan derinlik çubuğu bulunur. Sürgüyü sabitlemek için tespit vidası vardır.

2. Sıfır kontrolü yapın

   Çeneleri temizleyin ve tamamen kapatın. Verniyerin sıfır çizgisi ana cetvelin sıfırıyla, verniyerin son çizgisi de ana cetvelde bir çizgiyle çakışmalıdır. Dijital kumpasta çeneler kapalıyken sıfırlama tuşuna basın.

3. Parçayı ölçün

   Dış ölçüde parçayı büyük çenelerin derin kısmına yerleştirin, sürgüyü parmakla hafifçe kapatın. Çeneleri parçaya dik ve düz oturtun; yamuk tutulan kumpas büyük değer okur. Aşırı bastırmak çeneleri esnetir ve yumuşak parçaları ezer.

4. Ana cetveli okuyun

   Verniyerin sıfır çizgisine bakın. Bu çizginin solunda kalan ana cetveldeki son tam milimetre çizgisi ölçünün tam kısmıdır. Örneğin sıfır çizgisi 12 ile 13 mm arasındaysa tam kısım 12 mm'dir.

5. Verniyeri okuyun

   Verniyer üzerindeki çizgilerden hangisinin ana cetveldeki herhangi bir çizgiyle tam olarak aynı hizada olduğunu bulun. 0,05 mm kumpasta verniyerde 20 bölüntü bulunur ve her biri 0,05 mm'dir; çoğunlukla 0, 25, 50, 75 gibi rakamlarla numaralandırılır. Çakışan çizgi 0,35 mm'yi gösteriyorsa ondalık kısım 0,35 mm'dir.

6. Değerleri toplayın

   Tam kısım ile ondalık kısmı toplayın: 12 + 0,35 = 12,35 mm. 0,02 mm hassasiyetli kumpasta verniyerde 50 bölüntü vardır ve her çizgi 0,02 mm'dir. 0,1 mm kumpaslarda ise 10 bölüntü bulunur.

7. İç ve derinlik ölçüsü alın

   İç çapı ölçmek için üstteki küçük çeneleri deliğe sokup sürgüyü açın ve çeneleri delik çeperine hafifçe dayayın; en büyük değeri bulana kadar kumpası hafifçe oynatın. Derinlik için kumpasın arka ucunu deliğin kenarına dayayıp derinlik çubuğunu dibe kadar indirin. Okuma yöntemi aynıdır.

Kumpas Tipleri

Hassas Ölçüm İçin Alışkanlıklar

• Ölçümden önce parça ve çeneler temiz ve çapaksız olmalıdır.
• Ölçümü birkaç kez farklı noktalardan tekrarlayın; ovallik ve konikliği bu şekilde fark edersiniz.
• Sürgüyü itmek için başparmak tekerleğini değil, hafif ve sabit parmak baskısını kullanın.
• Sıcak parçaları soğuduktan sonra ölçün; ısıl genleşme ölçüyü değiştirir.
• Kumpası çenelerini hafif açık bırakarak kutusunda saklayın.

Kumpas ile Ne Ölçülmez?

Kumpas, birkaç yüzde birlik milimetre hassasiyet gerektiren rulman yuvası ve mil işlerinde yeterli olmayabilir; bu işlerde mikrometre kullanılır. Kumpas çenelerini çizici veya anahtar gibi kullanmak çene uçlarını aşındırır ve aletin hassasiyetini kalıcı olarak bozar.

Örnek Okumalar

• Verniyer sıfırı 23 ile 24 mm arasında, verniyerde 0,40 çizgisi çakışıyor: 23,40 mm.
• Verniyer sıfırı tam 8 mm çizgisinde ve verniyerin son çizgisi de çakışıyor: 8,00 mm.
• 0,02 mm kumpasta verniyer sıfırı 41 ile 42 arasında, 0,86 çizgisi çakışıyor: 41,86 mm.