Sigorta Neden Atar?
Otomatik sigorta iki nedenle atar: hattan kapasitesinin üzerinde akım çekildiğinde (aşırı yük) ısıl mekanizma, faz ile nötr veya toprak arasında kısa devre olduğunda manyetik mekanizma devreyi keser. Aynı anda çok sayıda güçlü cihaz çalıştırmak, arızalı cihaz, ıslanmış priz, gevşek bağlantı ve yaşlanmış sigorta en yaygın sebeplerdir.
Otomatik sigorta (MCB), kabloyu ve tesisatı aşırı akımdan korumak için tasarlanmış bir anahtardır. Sigortanın atması bir arıza değil, koruma sisteminin çalıştığının işaretidir. Asıl yapılması gereken, sigortanın neden attığını bulmak ve sebebi ortadan kaldırmaktır.
Sigorta atmasını kaçak akım rölesinin atmasıyla karıştırmamak gerekir. Kaçak akım rölesi (RCD) toprağa kaçan akımı algılar; otomatik sigorta ise aşırı yük ve kısa devreye tepki verir. Bu ayrım arızayı bulmanın ilk adımıdır.
Başlamadan önce güvenlik
- Prizden, fişten veya panodan yanık kokusu, çıtırtı ya da duman geliyorsa ana şalteri kapatın ve elektrikçi çağırın.
- Panonun içini açmayın; pano içi müdahale yetkili kişi işidir.
Sigorta Nasıl Çalışır?
Otomatik sigortada iki ayrı koruma bulunur:
- Isıl (termik) koruma: İçindeki bimetal, anma akımının üzerinde bir akım süreklilik kazandığında ısınarak bükülür ve devreyi açar. Hafif aşırı yükte atma birkaç dakika sürebilir, büyük aşırı yükte daha hızlıdır.
- Manyetik koruma: Kısa devrede akım çok yüksek değerlere çıkar; bobin anında mekanizmayı tetikler ve devre milisaniyeler içinde kesilir.
Sigortanın üzerindeki B16, C16 gibi ifadeler harf olarak açma eğrisini, sayı olarak anma akımını gösterir. B tipi sigorta anma akımının 3-5 katında, C tipi 5-10 katında anlık açar.
En Yaygın Nedenler
| Belirti | Muhtemel neden |
|---|---|
| Isıtıcı, fırın, çaydanlık birlikte çalışınca, birkaç dakika sonra atıyor | Aşırı yük |
| Belirli bir cihaz fişe takılınca veya açılınca anında atıyor | Cihazda kısa devre |
| Hiçbir cihaz takılı değilken atıyor veya kaldırılamıyor | Hatta veya prizde kısa devre |
| Yağmurlu havalarda dış mekân hattı atıyor | Nem, su girişi |
| Rastgele zamanlarda, priz ısınmasıyla birlikte atıyor | Gevşek bağlantı veya yaşlanmış sigorta |
Sigorta Atınca Ne Yapmalı?
- Atan sigortanın hangi hattı beslediğini panodaki etiketten belirleyin.
- O hattaki cihazların fişlerini çekin veya kapatın.
- Sigortayı kaldırın. Kalkmıyor ya da hemen atıyorsa sorun hattın kendisindedir; tekrar zorlamayın ve elektrikçi çağırın.
- Sigorta kalkıyorsa cihazları teker teker açın. Sigortayı attıran cihaz kısa devre yapıyordur; kullanmayın ve servise götürün.
- Tüm cihazlar ayrı ayrı sorunsuzsa sorun aşırı yüktür; güçlü cihazları farklı hatlara dağıtın.
Sigortayı Büyütmek Çözüm Değildir
Sık atan 16 A sigortanın yerine 25 A takmak, sorunu çözüyormuş gibi görünse de 2,5 mm² kabloyu kapasitesinin üzerinde akıma açık bırakır. Kablo ısınır, yalıtım bozulur ve yangın riski oluşur. Sigorta değeri kablo kesitine göre belirlenir; daha fazla güç gerekiyorsa hat elektrikçi tarafından uygun kesitle yenilenmelidir.
Eski Tip Buşonlu Sigortalar
Eski binalarda hâlâ vidalı buşon (porselen gövdeli, içinde eriyen telli) sigortalar bulunabilir. Bu sigortalar aşırı akımda içindeki ince telin erimesiyle devreyi keser ve her atmada yenisiyle değiştirilmesi gerekir. Eriyen buşonun yerine tel sarmak veya daha yüksek değerli buşon takmak çok tehlikelidir ve yangınların bilinen nedenlerindendir. Buşonlu sigorta panoları, otomatik sigorta ve kaçak akım rölesi içeren modern panolarla yetkili elektrikçi tarafından yenilenmelidir.
Aşırı Yük Hesabı İçin Pratik Yol
Bir hattın taşıyabileceği yükü kabaca tahmin etmek için sigorta değerini 230 ile çarpın. 16 A sigortalı bir priz hattı yaklaşık 3.680 W yükü kaldırır. Bu hatta 2.000 W'lık bir ısıtıcı ve 2.200 W'lık bir su ısıtıcısı aynı anda çalıştırıldığında toplam 4.200 W eder ve sigorta bir süre sonra atar. Cihazların güç değeri etiketlerinde yazar.
İpuçları
- Panodaki sigortaların hangi odayı veya cihazı beslediğini etiketleyin; arıza anında zaman kazandırır.
- Elektrikli ısıtıcı, su ısıtıcısı ve fırın gibi güçlü cihazları aynı priz grubundan çalıştırmayın.
- Çoklu priz ve uzatma kablolarında toplam gücü etiket değerinin altında tutun.
- Sigorta attığında hangi cihazın çalıştığını ve saati not edin; tekrarlayan arızalarda elektrikçiye bu bilgiyi vermek teşhisi hızlandırır.
Sık yapılan hatalar
- Sigortayı bantla veya kilitleyerek sabit tutmak.
- Atan sigortayı defalarca zorla kaldırmaya çalışmak.
- Sigortanın sadece eskidiği için attığını varsayıp asıl nedeni araştırmamak.
- Kısa devre yapan cihazı başka bir prize takıp denemeye devam etmek: arıza diğer hattın sigortasını da attırır ve cihaz daha fazla zarar görebilir.