Kablo Kesiti Nasıl Seçilir?
Kablo kesiti; hattan geçecek akıma, hattı koruyan sigortanın değerine, kablonun döşenme şekline ve hat uzunluğundaki gerilim düşümüne göre seçilir. Konutlarda yaygın uygulama aydınlatmada 1,5 mm², priz hatlarında 2,5 mm², fırın ve ocak gibi yüksek güçlü cihazlarda 4-6 mm² bakır kablodur. Kesin seçim yönetmelik ve hesapla elektrikçi tarafından yapılmalıdır.
Kablo kesiti, iletkenin bakır kısmının kesit alanıdır ve mm² ile ifade edilir. Kesit büyüdükçe kablonun güvenle taşıyabileceği akım artar. İnce kesitli bir kablodan kapasitesinin üzerinde akım geçtiğinde kablo ısınır, yalıtım zamanla bozulur ve yangın riski ortaya çıkar.
Bu rehber kablo kesitini belirleyen faktörleri ve konutlardaki yaygın uygulamaları açıklar. Yeni hat çekme ve sigorta seçimi, Türkiye'de Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ve ilgili standartlara göre yetkili elektrikçi tarafından yapılmalıdır; burada verilen değerler bilgilendirme amaçlıdır.
Başlamadan önce güvenlik
- Hat çekme, kesit değişikliği ve sigorta seçimini yetkili elektrikçiye yaptırın.
- Isınmış, rengi değişmiş veya yalıtımı sertleşmiş kabloları kullanmaya devam etmeyin.
Kesiti Belirleyen Dört Faktör
- Akım ve güç: Hattan beslenecek cihazların toplam gücü akıma çevrilir. Tek fazlı 230 V'ta yaklaşık olarak akım = güç (W) / 230 formülüyle bulunur. 3.680 W'lık bir yük yaklaşık 16 A çeker.
- Sigorta değeri: Kablo, onu koruyan otomatik sigortanın anma akımını güvenle taşıyabilmelidir. Sigorta kabloyu korumak için seçilir, cihazı değil.
- Döşeme şekli ve ortam: Sıva altında boru içindeki, yalıtım malzemesi içinden geçen veya çok sayıda kabloyla aynı kanalı paylaşan kablolar ısısını zor atar; taşıma kapasiteleri düşer.
- Hat uzunluğu: Uzun hatlarda gerilim düşümü artar. Bahçe, depo veya müstakil yapılara giden uzun hatlarda kesit bir üst değere çıkarılabilir.
Konutlarda Yaygın Uygulama
| Hat | Yaygın kesit (bakır) | Yaygın sigorta |
|---|---|---|
| Aydınlatma | 1,5 mm² | 10 A |
| Genel priz hattı | 2,5 mm² | 16 A |
| Çamaşır, bulaşık makinesi (ayrı hat) | 2,5 mm² | 16 A |
| Elektrikli fırın ve ankastre ocak | 4-6 mm² (gücüne göre) | 20-32 A (gücüne göre) |
| Klima (cihaz gücüne göre) | 2,5-4 mm² | 16-20 A |
Bu tablo tipik konut uygulamasını gösterir. Kablonun döşeme koşulu, uzunluğu ve cihazın üretici talimatı farklı bir kesit gerektirebilir.
Kablo Tipi de Önemlidir
- NYA ve H07V-U/R: Tek damarlı, boru içinde sabit tesisatta kullanılır.
- NYAF ve H07V-K: Tek damarlı ince çok telli (esnek) iletken; pano içi ve esnek bağlantılarda kullanılır.
- NYM: Çok damarlı, dış kılıflı, sıva üstü ve sıva altı sabit tesisat kablosu.
- H05VV-F ve H07RN-F (TTR, fleks): Esnek, hareketli cihaz bağlantıları ve uzatma kabloları için; H07RN-F kauçuk kılıflı ve dış ortama daha dayanıklıdır.
Uzatma Kablosu ve Makaralarda Kesit
Elektrikli ısıtıcı, kaynak makinesi veya kompresör gibi yüksek güçlü cihazlarda 0,75 mm²'lik ince uzatma kablosu tehlikelidir. Bu cihazlar için en az 1,5 mm², uzun mesafede 2,5 mm² kesitli uzatma kablosu kullanılmalıdır. Kablo makaraları sarılı hâlde kullanıldığında ısısını atamaz; makarayı tamamen açarak kullanın ve etiketindeki sarılı-açık güç değerlerine uyun.
Gerilim Düşümü Neden Önemlidir?
Her kablonun bir direnci vardır ve akım geçtikçe kablo boyunca gerilimin bir kısmı kaybolur. Hat uzadıkça ve akım arttıkça bu kayıp büyür. Gerilim düşümü fazla olan bir hatta motorlar zor kalkar, kompresör ve kaynak makinesi gücünü veremez, aydınlatma titrer. Yönetmelikler konut iç tesisatında izin verilen gerilim düşümü için sınırlar belirler; elektrikçi hat uzunluğu ve yük ile bu değeri hesaplayarak gerekirse bir üst kesit seçer.
Bahçeye, depoya, garaja veya müstakil bir ek binaya çekilecek uzun hatlarda bu hesap özellikle önemlidir. Kısa bir oda hattında sorun olmayan 2,5 mm² kablo, 40-50 metrelik bir bahçe hattında yetersiz kalabilir.
İpuçları
- Kablo üzerindeki baskıda tip, damar sayısı ve kesit yazar; örneğin 3x2,5 ifadesi üç damarlı ve her damarı 2,5 mm² olan kabloyu gösterir.
- Mutfakta fırın, ocak, bulaşık ve çamaşır makinesinin ayrı hatlardan beslenmesi aşırı yük sorunlarını önler.
- Alüminyum kablo bakırla aynı kesitte daha düşük akım taşır; konut iç tesisatında bakır kullanılır.
Sık yapılan hatalar
- Sigorta sık attığı için sigorta değerini büyütmek: kablo korunmasız kalır ve ısınır.
- Yüksek güçlü cihazı ince kesitli çoklu prize bağlamak.
- Makarayı sarılı hâlde yüksek yükle çalıştırmak.