Priz Nasıl Değiştirilir?
Priz değiştirmeden önce ilgili sigortayı kapatın ve gerilim olmadığını iki uçlu gerilim test cihazıyla doğrulayın. Eski prizi kasadan sökün, faz (kahverengi, siyah veya gri), nötr (mavi) ve toprak (sarı-yeşil) iletkenlerini yeni prizde doğru klemenslere takın, prizi kasaya sabitleyip kapağını kapatın. Yanık, eriyik veya ısınma izi varsa elektrikçiye başvurun.
Kırılmış, gevşemiş veya fişi tutmayan bir prizi değiştirmek basit görünse de elektrik çarpması ve yangın riski taşıyan bir iştir. Bu nedenle en önemli adım, devrenin gerçekten enerjisiz olduğundan emin olmaktır. Prize bağlı kablolar doğru klemenslere ve sıkıca bağlanmadığında priz ısınır, eriyebilir ve yangına yol açabilir.
Bu rehber, mevcut bir sıva altı topraklı prizin aynı tipte yenisiyle değiştirilmesini anlatır. Yeni hat çekmek, priz eklemek veya sigorta panosunda işlem yapmak yetkili elektrikçinin işidir.
Gerekli aletler
- İzoleli (VDE) düz ve yıldız tornavida
- İki uçlu gerilim test cihazı veya multimetre
- Kablo soyma pensesi
- Yan keski
- Fener
Gerekli malzemeler
- Yeni topraklı priz (aynı montaj tipinde)
- Gerekirse yüksüklü kablo ucu
Başlamadan önce güvenlik
- Enerji kesilmeden prize asla dokunmayın; ölçümle doğrulamadan çalışmaya başlamayın.
- Yalnızca izoleli el aletleri kullanın ve kuru zeminde çalışın.
- Pano, sigorta ve hat değişikliklerini yetkili elektrikçiye yaptırın.
Adım adım uygulama
Sigortayı kapatın
Panodan prizin bağlı olduğu otomatik sigortayı kapatın. Hangi sigortanın o prize ait olduğundan emin değilseniz ana şalteri kapatın. Sigortanın başkası tarafından açılmaması için panoya not bırakın.
Gerilim olmadığını doğrulayın
İki uçlu gerilim test cihazıyla faz-nötr, faz-toprak ve nötr-toprak arasında ölçüm yapın. Test cihazının çalıştığını önce enerjili bilinen bir prizde doğrulayın. Tek uçlu kontrol kalemi yanlış güven verebilir; tek başına yeterli kabul edilmemelidir.
Kapağı ve prizi sökün
Priz kapağının vidasını sökün, ardından prizi kasaya tutan vidaları veya tırnakları gevşetin. Prizi kasadan kabloları zorlamadan dışarı çekin.
Bağlantıları not edin
Kabloların hangi klemense bağlı olduğunu fotoğraflayın. Kasa içinde birden fazla kablo bir klemense bağlıysa bu, prizden başka prizlere devam eden bir hattır; aynı düzende bağlamanız gerekir.
Kabloları çözün ve kontrol edin
Klemens vidalarını gevşetip kabloları çıkarın. Kablo uçlarında kararma, erime veya kırılma varsa bozuk kısmı keserek iletkeni yeniden soyun. Kablo kısa kalıyor veya yalıtımda yanık izi varsa işi bırakıp elektrikçiye danışın.
Yeni prizi bağlayın
Sarı-yeşil toprak iletkenini toprak klemensine (genellikle ortada veya toprak işaretli), kahverengi, siyah veya gri faz iletkenini L, mavi nötr iletkenini N klemensine takın. İletkenin bakır kısmı tamamen klemens içinde olmalı, dışarıda açık bakır kalmamalıdır. Vidaları sıkın ve her kabloyu hafifçe çekerek sağlamlığını kontrol edin.
Prizi kasaya yerleştirin
Kabloları kasaya düzgünce katlayın, prizi kasaya oturtup vidalarını veya pençelerini sıkın. Prizin düz ve sabit durduğundan emin olun; fiş takılıp çıkarılırken oynayan priz zamanla bağlantıları gevşetir. Kapağı takın.
Enerji verip test edin
Sigortayı açın. Priz test cihazı veya multimetreyle gerilimi ve toprak bağlantısını kontrol edin. Bir cihaz takarak çalıştığını doğrulayın. Sigorta veya kaçak akım rölesi atarsa sigortayı tekrar kapatıp bağlantıları kontrol edin.
Kablo Renkleri
| Renk | İletken |
|---|---|
| Kahverengi, siyah veya gri | Faz (L) |
| Mavi | Nötr (N) |
| Sarı-yeşil | Koruma toprağı (PE) |
Eski binalarda renk kodlarına uyulmamış olabilir. Renklere güvenmek yerine ölçüm yapın; renk kodları belirsizse elektrikçiye danışın.
Ne Zaman Elektrikçi Çağırmalı?
- Prizde veya kasada yanık, erime ya da kararma izi varsa.
- Kasada toprak iletkeni yoksa ve topraklı priz takılacaksa.
- Alüminyum kablo veya çok eski yalıtımlı kablo varsa.
- Sigorta veya kaçak akım rölesi sık sık atıyorsa.
- Banyo ve dış mekân gibi ıslak hacimlerde priz yerinin değişmesi gerekiyorsa.
Doğru Priz Nasıl Seçilir?
Türkiye'de konutlarda yaygın kullanılan priz tipi, iki yuvarlak pinli ve yan toprak kontaklı Schuko (CEE 7/3) topraklı prizdir. Prizin anma değeri (genellikle 16 A, 250 V) etikette ve arka yüzde yazar. Yeni prizin eskisiyle aynı montaj tipinde olmasına dikkat edin: sıva altı prizler duvardaki kasaya pençe veya vidayla tutturulur, sıva üstü prizler ise doğrudan yüzeye monte edilir. Mutfak tezgâhı üstü gibi yoğun kullanılan noktalarda klemens bağlantısı vidalı ve sağlam gövdeli ürünleri tercih edin. Islak hacimlere yakın yerlerde kapaklı ve IP sınıfı belirtilmiş prizler kullanılır.
İpuçları
- Çok telli (fleks) iletkenlerde yüksüklü kablo ucu kullanmak klemens bağlantısını güvenilir hâle getirir.
- Yeni prizin montaj tipini (sıva altı, sıva üstü) ve kasa vidası aralığını eskisiyle karşılaştırarak alın.
- Çocuklu evlerde çocuk korumalı (kapaklı) priz tercih edin.
Sık yapılan hatalar
- Sadece duvardaki anahtarı kapatıp prizde çalışmak: anahtar prizin enerjisini kesmez.
- Kontrol kalemiyle yetinmek: tek uçlu kalemler yanıltıcı sonuç verebilir.
- Toprak iletkenini bağlamadan boş bırakmak.
- Klemens dışında açık bakır bırakmak.