Kompresör Nasıl Seçilir?
Kompresör seçerken önce kullanacağınız havalı aletlerin hava tüketimini (L/dk) ve çalışma basıncını (bar) belirleyin. Kompresörün efektif hava verimi en yüksek tüketimli aletin ihtiyacını karşılamalı, depo hacmi kesintili kullanımda tampon sağlamalıdır. Lastik şişirme ve zımba için küçük sessiz model, boya ve somun sıkma için daha yüksek verimli ve büyük depolu model gerekir.
Kompresör, havalı aletlerin enerji kaynağıdır. Kompresör yetersizse alet tam performansla çalışmaz; boya tabancası düzensiz püskürtür, somun sıkma makinesi gevşek somunu sökemez, kompresör de neredeyse hiç durmadan çalışarak ısınır.
Doğru kompresörü seçmek için kataloglardaki emiş verimi, efektif verim, depo hacmi, basınç ve motor gücü gibi değerlerin ne anlama geldiğini bilmek gerekir.
Başlamadan önce güvenlik
- Emniyet ventilini ve basınç ayarını kurcalamayın.
- Basınçlı havayı vücuda, göze veya kıyafet temizliği için kullanmayın.
- Hortum ve rakorların basınç değeri kompresör basıncına uygun olmalıdır.
- Bakım öncesi kompresörün fişini çekin ve tanktaki basıncı tamamen boşaltın.
Hava Verimi: Emiş ve Efektif Fark
Kompresör kataloglarında en büyük rakam genellikle emiş verimidir, yani kompresörün havayı içeri çektiği miktar. Pistonlu kompresörlerde sıkıştırma kayıpları nedeniyle aletlere ulaşan efektif (çıkış) verim emiş veriminin belirgin şekilde altındadır. Seçim yaparken mümkünse efektif verimi esas alın. Alet ihtiyacını karşılarken bir miktar pay bırakmak, kompresörün sürekli çalışmasını önler.
Basınç ve Depo Hacmi
Ev ve atölye tipi pistonlu kompresörlerin çoğu 8-10 bar maksimum basınçla çalışır; havalı aletlerin büyük kısmı ise 6-6,3 bar civarında çalışacak şekilde tasarlanmıştır. Basınç regülatörüyle aletin istediği değer ayarlanır.
Depo hacmi (litre) havayı biriktirir ve kısa süreli yüksek tüketimlerde tampon görevi görür. Zımba ve çivi tabancası gibi aralıklı çalışan aletlerde küçük depo yeterlidir. Boya tabancası ve zımpara gibi sürekli hava tüketen aletlerde ise depo büyüklüğünden çok kompresörün hava verimi belirleyicidir; büyük depo yalnızca dolum süresini uzatır.
Alete Göre Kompresör Seçimi
| Kullanım | Hava ihtiyacı | Uygun kompresör tipi |
|---|---|---|
| Lastik şişirme, hava tabancası | Düşük | Küçük depolu, yağsız veya sessiz kompresör |
| Zımba ve çivi çakma | Düşük, aralıklı | Küçük-orta depolu sessiz kompresör |
| Boya tabancası | Orta-yüksek, sürekli | Yüksek verimli, kuru ve temiz hava sağlayan kompresör, filtre-regülatör |
| Somun sıkma (1/2 inç) | Orta, darbeli | Orta-büyük depolu pistonlu kompresör |
| Havalı zımpara ve taşlama | Yüksek, sürekli | Büyük verimli pistonlu veya vidalı kompresör |
Yağlı, Yağsız ve Sessiz Kompresörler
- Yağlı pistonlu: Daha uzun ömürlü ve yoğun kullanıma dayanıklıdır, ancak gürültülüdür ve yağ bakımı ister.
- Yağsız (kuru): Bakımı kolay ve hafiftir, kısa süreli işler için uygundur; yoğun kullanımda daha çabuk aşınır ve gürültülü olabilir.
- Sessiz (genellikle yağsız, düşük devirli): Ev, diş atölyesi ve kapalı mekânlar için uygundur; ses seviyesi düşük, verimi genellikle orta düzeydedir.
- Vidalı kompresör: Sürekli ve yüksek hava ihtiyacı olan sanayi tesisleri içindir.
Motor Gücü ve Elektrik Bağlantısı
Ev tipi kompresörlerin çoğu 230 V tek fazlı prizden çalışır ve motor güçleri genellikle 1,5-3 HP aralığındadır. Kompresör motoru kalkışta çalışma akımının birkaç katını çeker; bu nedenle aynı hatta başka güçlü cihazlar çalışırken sigorta atabilir. Daha büyük atölye kompresörleri üç fazlı (380-400 V) besleme ister. Kompresörü mümkün olduğunca doğrudan prize bağlayın; uzun ve ince uzatma kabloları motorun kalkışını zorlaştırır ve ısınmasına yol açar.
Gürültü ve Kullanım Ortamı
Kompresör gürültüsü dB(A) olarak belirtilir. Yağlı ve yüksek devirli pistonlu kompresörler oldukça gürültülüdür ve kapalı alanlarda kulak koruyucu gerektirebilir. Apartman dairesi, ev atölyesi veya müşteri karşılanan alanlarda sessiz kompresörler tercih edilmelidir. Kompresörü havalandırması iyi, tozsuz ve nemsiz bir yere yerleştirin; emiş filtresinden tozlu hava çekmek pistonu ve silindiri aşındırır.
İpuçları
- Hava hattına filtre, regülatör ve gerekiyorsa yağlayıcı (şartlandırıcı) ekleyin; boya işlerinde yağsız ve kuru hava şarttır.
- Kompresörü uzun uzatma kablosuyla çalıştırmak yerine uzun hava hortumu kullanın.
- Tank altındaki tahliye musluğundan biriken suyu düzenli boşaltın.
- Hortum çapı ve uzunluğu basınç kaybını etkiler; yüksek tüketimli aletlerde ince ve çok uzun hortumdan kaçının.
- İlerde eklenecek aletleri de düşünerek ihtiyacınızdan bir miktar yüksek verimli model seçin.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca depo hacmine bakarak kompresör seçmek.
- Boya işinde filtre ve su ayırıcı kullanmamak.
- Aletin ihtiyacından düşük verimli kompresörle sürekli çalışmak: motor ısınır, alet verimsiz çalışır.
- Kompresörü tank tahliyesini hiç yapmadan yıllarca kullanmak: tank içten paslanır ve zayıflar.