Taş Yontma Keskisi (Dişli Uçlu)

Taş işçiliğinde keski tek tip değildir. Sivri uç taşı kırar, düz keski ayırır, dişli keski ise yüzeyi çizerek istenilen düzlüğe yaklaştırır. Dişli uç, kaba kırmadan sonra yüzeyi düzeltmek için kullanılır.

Doğal taş sertliği çok değiştiği için keski seçimi malzemeye göre yapılır. Yumuşak kireçtaşında hafif vuruş yeterliyken, sert granitte keskinin ucu hızla körleşir.

Teknik özellikler

Değerler bu ürün tipinde yaygın görülen genel özelliklerdir; satın alacağınız ürünün etiket ve kataloğunu kontrol edin.

Taş Keskisi Türleri

• Nokta (sivri) keski: Kaba kırma, hacim alma.
• Dişli keski: Yüzey tıraşlama, kaba düzeltme.
• Düz keski: Yüzey inceltme ve kenar kırma.
• Köşe keskisi: Kenar işlemesi.

Bu dört tip genellikle takım olarak bulunur; ustalar kaba işten ince işe doğru uçları değiştirerek ilerler, tek keskiyle tüm işi yapmaya çalışmazlar.

Taş işleme, sabır isteyen bir uğraştır. Yontma işlemini küçük adımlarla ilerletin ve taşı sık sık ölçerek istenen forma yaklaşın. Bir kez fazla alınan taş geri verilmez. Başlangıçta deneme parçası kullanmak, yeni bir taş cinsinin davranışını öğrenmenize yardımcı olur.

Taş Cinsine Göre Kullanım

Yumuşak taşlar

Kireçtaşı ve traverten kolay işlenir. Dişli keski ile yüzey düzeltilip düz keski ile bitirilir.

Sert taşlar

Granit ve bazalt için sertleştirilmiş ucu olan veya sert metal uçlu keski gerekir. Normal çelik keski hızla köreldiğinden sürekli bileme ihtiyacı doğar.

Taşın nem durumu da sonucu etkiler: ocaktan yeni çıkmış nemli taş daha yumuşak işlenir, kuruyunca sertleşir. Bu yüzden ustalar mümkün olduğunca şekillendirmeyi ocak nemi varken yapar.

Sert taşta dişli uç, taşın yüzeyini mikroskobik düzeyde ezerek ilerler; bu yüzden vuruşu hafif tutup sıklığı artırmak daha verimlidir. Yumuşak taşta ise diş taşın içine saplanabilir, bu durumda keskiyi hafifçe yana yatırıp kopan parçayı serbest bırakın. Ayrıca taşın yatak düzlemine paralel vurmak, parçanın katman yönünde kopmasını sağlar ve istenmeyen çatlakları önler.

Nasıl Seçilir?

• Uç malzemesi: Sert taş için karbür uçlu, yumuşak taş için çelik uçlu.
• Baş şekli: Mantarlaşmayı azaltmak için hafif pahlı.
• Uzunluk: 150–250 mm arası, çalışılan alanın genişliğine göre.
• El koruması: Taş işçiliğinde parmak yaralanması sık görülür.

Taşçı keskilerinde sap yoktur; gövde doğrudan elle tutulur. Bu nedenle gövdenin yuvarlak veya altıgen kesitli olması, avuçta daha rahat durur ve kaymayı azaltır. Kare kesitli keskiler uzun süre kullanımda eli yorar.

Kullanım ve Bakım

Keskiyi taş yüzeyine eğimli tutup küçük parçalar halinde ilerleyin; büyük parça koparmaya çalışmak taşı çatlatır. Çekiç olarak taş ustası çekici veya mini balyoz kullanılır. Dişli ağız körleştiğinde törpüyle yenilenir; ağız temizlenmezse taşın tozu ağızda biriktirip ısınmaya neden olur. Keskinin başındaki çapakları düzenli giderin.

Keskiyi tutarken avucun içine alın ve baş parmağın vuruş çizgisinden uzak durduğundan emin olun; el korumalı model bu konuda belirgin fayda sağlar.

Keskiyi saklarken uçlarına koruyucu kılıf geçirin; dişli ağız birbirine çarpınca körelir.

Taş Duvar Örgüsünde Yontmanın Yeri

Doğal taş duvar örerken taşlar tam oturmadığında ustalar yerinde yontma yapar.

• Taşın dışa bakan yüzeyi için dişli uçla pürüz alın.
• Yan yüzeyleri düz keski ile yakın hizaya getirin.
• Harç derzine bakan kenarları pahlayarak yan yana oturmasını sağlayın.
• Her ayarlamadan sonra taşı kuru olarak yerine koyup kontrol edin; fazla yontma geri alınamaz.

Keski tipine göre taş işleme aşamaları