Zincirli Boru Mengenesi (Tezgâh Üstü)

Düz çeneli bir mengene boruyu yüzeysel kavrar, boru döner ve ezilebilir. Boru mengenesinde ise V şeklinde alt çene ve üzerinden geçen zincir boruyu dört yönden sarar. Böylece boru kavramada dönmez, kesme ve diş açma sırasında sabit kalır.

Tesisatçılar, sulama işleri yapanlar ve boru tezgâhı kuran atölyeler bu mengeneyi kullanır. Küçük çaplı borulardan orta çaplı borulara kadar farklı modeller vardır.

Teknik özellikler

Değerler bu ürün tipinde yaygın görülen genel özelliklerdir; satın alacağınız ürünün etiket ve kataloğunu kontrol edin.

Neden Boru Mengenesi?

• Boru dönmeden kesme, diş açma ve eğe işlemleri yapılır.
• V çene ve zincir yük dağıtır, boruyu ezmez.
• Yuvarlak çubuk ve mil gibi parçalar da kavranabilir.
• Düz çeneli mengeneye göre güvenlidir.

Ağır hizmet kullanımında vidalı zincir sıkma sistemi kuvvet aktarımını artırır.

Boru mengenesinin en büyük avantajı diş açma işinde görülür. Diş açma kafası boruya tork uyguladığında düz mengene boruyu sabitleyemez ve boru döner. V çene ve zincir bu torku emerek boruyu yerinde tutar. Ayrıca kesme sırasında boru kesicinin yarattığı tork da aynı biçimde karşılanır. Bu özellik tesisat atölyelerinde boru mengenesini vazgeçilmez kılar.

Boru kesim ve diş açma işleri sırasında tezgâhın sağlam olması kadar mengenenin yüksekliği de önemlidir. Mengene çalışma yüksekliği bel hizasında olursa uzun çalışmalarda bel ağrısı yaşamazsınız.

Çalışma Prensibi ve Kapasite

Zincir sıkma

Zincir boru üzerinden geçirilip karşı tarafa kancayla takılır, sonra vida ile sıkılır. Sıkma sırasında V çene ile zincir boruyu merkezleyerek tutar.

Kapasite

Küçük modeller yaklaşık 1/8–2 inç, büyük modeller 4 inç civarına kadar boru kavrar. Üretici bilgilerine göre uygun model seçilir.

Zincirli sistem, çeneye oranla çok büyük bir temas yüzeyi sağlar. Boruyu çenelerle yalnızca iki noktadan değil, çevresinin büyük bölümünden kavrar. Bu, ince cidarlı boruların ezilmesini engeller. Ağır hizmet modellerinde zincir yerine ikinci bir çene bulunur; bu tür modeller daha az esner ama daha ağırdır.

Doğru Kullanım

1. Mengeneyi sağlam bir tezgâha cıvatayla sabitleyin.
2. Boruyu V çeneye yerleştirin.
3. Zinciri borunun üzerinden geçirip kancaya takın.
4. Vidayı sıkarak boruyu sabitleyin.
5. Uzun boruyu serbest uçtan destekleyin (boru sehpası ile).

Uzun borunun serbest ucu destek görmezse sallanır ve mengeneyi sökebilir. Bu nedenle uzun borularda boru sehpası kullanılır.

Mengeneyi kullanmadan önce V çene yüzeyini temizleyin. Yağ ve talaş birikimi boru kayması riskini artırır. Boruyu yerleştirdikten sonra zinciri hafifçe gererek boruyu merkezleyin, ardından vidayı sıkın. Sıkma işlemi boyunca boruyu elinizle döndürmeye çalışın; hâlâ dönüyorsa yeterince sıkılmamıştır.

Nasıl Seçilir?

• Kapasite: Kullanacağınız en kalın boruya uygun.
• Gövde: Dökme demir veya çelik, çatlaksız.
• Zincir: Sağlam, kopmaya karşı yeterli.
• Çene dişleri: Keskin, boruyu kavrayan.

Satın alırken zincirin halkalarının kalınlığına ve kanca bağlantısına dikkat edin. İnce zincir yüksek torkta açılabilir. V çene dişlerinin keskin ve yeni olduğu, vida dişinin düzgün yürüdüğü modeller güvenlidir. Gövdenin dökme demirde çatlak ve gözenek içermemesi gerekir. Taşıma kolaylığı için ağırlığı da hesaba katın; sabit atölye için ağır model tercih edilir.

Bakım

Vida dişini düzenli yağlayın ve zinciri paslanmaya karşı koruyun. Çene dişleri aşınırsa boru kayar; değiştirilebilir çene tercih edin. Kullanım sonrası zinciri gevşetip tezgâhta bırakmayın, takılma riski yaratır.

Mengeneyi bağlandığı tezgâh da önemlidir: tezgâh yeterince ağır ve sağlam olmalı, boru üzerine tork uygulanırken tezgâh kıpırdamamalıdır. Mümkünse mengeneyi tezgâh ayağının hemen üzerine yerleştirin. Kullanım sonrası zincirin kancasını yerinde bırakın, kaybolmasın.

Boru mengenesi ve düz mengene farkları