Vida ve Cıvata Ölçüsü Nasıl Okunur?

Bir cıvatanın veya vidanın yerine yenisini almak ya da doğru somunu bulmak için ölçüyü doğru okumak gerekir. Hırdavat raflarındaki etiketlerde, katalog tablolarında ve faturalarda kullanılan yazımlar ilk bakışta karışık görünse de belirli bir mantığı vardır.

Bu rehberde metrik cıvata, ahşap-sunta vidası ve inç ölçülü bağlantı elemanlarının ölçü yazımlarını, ölçme yöntemini ve sık kullanılan standart numaralarını açıklıyoruz.

Metrik Cıvata Yazımı

M harfi ISO metrik dişi gösterir. Ardından gelen sayı diş dış çapıdır (mm), x işaretinden sonraki sayı boydur.

• M8x40: 8 mm çap, 40 mm boy, standart (kaba) adım.
• M8x1x40: 8 mm çap, 1 mm ince diş adımı, 40 mm boy.
• DIN 933 M10x30 8.8: Tam diş altıköşe başlı, M10, 30 mm boy, 8.8 dayanım sınıfı.

Adım yazılmamışsa kaba adım kabul edilir. Kaba adımlar: M4 0,7 mm, M5 0,8 mm, M6 1 mm, M8 1,25 mm, M10 1,5 mm, M12 1,75 mm, M16 2 mm.

Boy Nasıl Ölçülür?

Altıköşe, alyan ve yuvarlak başlı cıvatalarda boy, başın alt yüzeyinden ucuna kadar ölçülür. Havşa başlı (gömme başlı) cıvata ve vidalarda ise baş yüzeye gömüleceği için boy başın üst yüzeyinden itibaren ölçülür. Çap ölçülürken kumpası dişlerin tepesine dayayın; aşınmış cıvatalarda ölçü nominal değerden biraz küçük çıkar, örneğin 7,8 mm okunan bir cıvata M8'dir.

Sık Kullanılan Standartlar

Anahtar Ağzı ve Alyan Ölçüsü

Cıvata çapı ile anahtar ağzı aynı değildir. ISO altıköşe cıvatalarda M6 için 10 mm, M8 için 13 mm, M10 için 16 mm, M12 için 18 mm anahtar kullanılır; eski DIN ölçülü M10 ve M12 cıvatalarda bu değerler 17 ve 19 mm'dir. DIN 912 alyan cıvatalarda M6 için 5 mm, M8 için 6 mm, M10 için 8 mm, M12 için 10 mm alyan anahtar gerekir.

Ahşap, Sunta ve Sac Vidaları

Ahşap ve sunta vidalarında ölçü genellikle çap x boy şeklinde mm cinsinden yazılır: 4x40, 4 mm çaplı ve 40 mm boylu vidadır. Sac vidalarında DIN 7981 (yuvarlak başlı) ve DIN 7982 (havşa başlı) gibi standartlar kullanılır ve çap 3,5, 3,9, 4,2, 4,8 gibi değerlerle ifade edilir. Bu vidalar metrik somunla kullanılmaz; kendi dişini açar.

İnç Ölçülü Bağlantı Elemanları

Bazı ithal makinelerde ve tesisat parçalarında UNC/UNF veya BSP dişler bulunur. 1/4-20 UNC, çeyrek inç çaplı ve inç başına 20 diş olan cıvatadır. Metrik ve inç dişler bazı ölçülerde birbirine çok yakındır; zorlayarak takmak dişleri bozar. Emin değilseniz diş tarağıyla adımı kontrol edin.

Elinizdeki Cıvatayı Adım Adım Tanımlama

1. Kumpasla diş tepelerinden çapı ölçün ve en yakın standart değere yuvarlayın (7,8 mm ise M8).
2. Diş tarağıyla adımı bulun; tarağın dişleri boşluk bırakmadan oturuyorsa doğru adımdır.
3. Baş tipine göre boyu ölçün: düz başlılarda baş altından, havşa başlılarda baş üstünden.
4. Baş üzerindeki işaretleri okuyun: dayanım sınıfı (8.8, 10.9) veya paslanmaz sınıfı (A2-70) ve üretici işareti.
5. Yüzey kaplamasına bakın: parlak gümüş çinko kaplama, mat gri sıcak daldırma galvaniz, siyah ise yağlı veya fosfatlı yüzeydir.

Bu beş bilgi, yani çap, adım, boy, sınıf ve kaplama, hırdavatçıda doğru cıvatayı tek seferde bulmak için yeterlidir.